Health Station

Mohsen Heidari : The Epidemiology student at Shahid Beheshti University of Medical Sciences and Health Services

 
Measles سرخک
نویسنده : محسن حیدری - ساعت ۳:٤۳ ‎ق.ظ روز پنجشنبه ٢٢ تیر ۱۳٩۱
 

مراقبت بیماری سرخک............


-در جوامع بزرگ اندمیک است وهر 3-5 سال به علت تجمع افراد حساس،یک اپیدمی
ایجاد می شود.

-هنوز هم حدود 10% کل مرگ و میرکودکان زیر5 سال در سطح جهان به علت سرخک است.

-این بیماری،هشتمین علت مرگ ومیر در سطح جهان است و بر اساس گزارشWHO  سالیانه یک میلیون کودک را به کام مرگ می کشد.  در حال حاضر سرخک در کشور ما در مرحله حذف قرار دارد.

 از آنجا که بیماری مخزن مهمی غیر از انسان ندارد، حذف آن با بهره گیری از برنامه گسترده ایمنسازی و استفاده از واکسن های بسیار موثر فعلی،جزو اولویت های WHO است،و ریشه کنی آن در دستور کار کشور های مختلف جهان قرار دارد.  درحال حاضر نیز توجه به نظام مراقبت بیماری و ردیابی و پیگیری بیماران از راهکارهای مهم دستیابی به هدف حذف محسوب می شود.

 

اتیولوژی

-- ویروس سرخک از جنس موربیلی ویروس وجزو خانواده پارامیکسوویریده است که ویریون بسیار ناپایداری دارد،به طوری که نسبت به اسید،آنزیم های پروتئولیتیک،نور شدید،خشک شدن حساس می باشد، ولی با این حال به مدت چندین ساعت در ریزقطره های معلق در هوا و بخصوص در شرایطی که رطوبت متوسطی وجود داشته باشد،زنده و عفونتزا باقی می مانند. بیماری از دیدگاه نحوه گزارش دهی در تقسیمات WHO در گروه A قرار دارد. (یعنی گزارش دهی موارد بیماری الزامی است و باید با سریع ترین راه های ممکن نظیر تلفن ،صورت پزیرد.)

 

علایم بالینی

-- دوره کمون بیماری 14-10  روز ودر بالغین کمی طولانی تر است .

- ابتدا مرحله مقدماتی با تب – سرفه – کوریزا- کنژنکتیویت- بی اشتهایی و کوفتگی بدن بسیار شبیه  سرما خوردگی های ویروسی است . پس از دوسه روز دانه های کوپلیک درمخاط دهان پیدا شده و2-1 روز بعد راش ماکولوپاپولر از سر شروع شده به پایین آمده تمامی بدن وکف دستها وپاها را می گیرد .شروع راش با واکنش ایمنی بدن همزمان بوده و تب قطع می شود وپس از 5- 3 روز راش از بالا به پایین مانند شروع آن حذف میشود .دوره سرخک بی عارضه 10-7 روز طول کشیده و سرفه آخر از همه علایم حذف می شود . 

راه انتقال:                                     

انتقال بیماری بصورت اولیه از فرد به فرد از طریق ذرات آئورسل ویا بوسیله تماس مستقیم با ترشحات بینی و گلوی فرد بیمار صورت می گیرد. افراد مبتلا به بیماری از2تا 4 روز قبل از شروع بثورات تا 4-9 روز بعد از آن آلوده کننده می باشند. 

پاتوژنز

-ویروس سرخک در هر نقطه از مخاط دستگاه تنفس از بینی تا آلوئولهای ریوی می تواند وارد بدن شده و ایجاد عفونت کند .
-ابتدا ویروس در سلول های مخاط دستگاه تنفس تکثیر شده وسپس با یک ویرمی اولیه و بدون علامت در داخل لنفوسیت ها و بخصوص مونوسیت در بدن پخش شده در سلولهای رتیکولو آندوتلیال و سلول های اپیتلیال و آندوتلیال تکثیر یافته ویرمی ثانویه را می دهد که با تب شدید– التهاب سرتاسری مخاط دستگاه تنفس و سرفه وکوریزا همراه است.

بار بیماری سرخک:

برآورد می شود با انجام واکسیناسیون از 80 میلیون ابتلا و5/4 میلیون مرگ سالیانه در جهان پیشگیری می شود.  به دلیل یکسان نبود پوشش واکسیناسیون در دنیا سالیانه 30 میلیون مورد بیماری و 875 هزار مورد مرگ روی می دهد. 40 درصد از 2 میلیون مورد مرگ ناشی از بیماری هایقابل پیشگیری با واکسن، ناشی از سرخک است.برآورد میزان مرگ ناشی از سرخک:1-5 درصد (بعضی مناطق10-30 درصد )

 

شاخص DALYs: برای تمامی سنین

Man: 0/9

Woman: 0/5

 Total: 0/7

شاخص DALYs برای سنین 5-14 سال:

 

Man: 1/8

Woman: 1/4

عوارض سرخک

عوارض بیماری شامل اوتیت مدیا،پنومونی،اسهال،تشنج ناشی از تب،کوری و انسفالیت می باشد.

عوارض کمتر شایع شامل:سوء تغذیه کاهش پروتئین،تشنج و صدمه مغزی است. در صورتی که درمان بیماری به سرعت انجام نگیرد این عارضه می تواند منجر بهمرگ در طی یک ماهه اول بعد شروع راش گردد. 

-  عارضه عصبی دیررس و مزمن و پیشروندهSSPE-
-بیماری است .که چند سال پس از ابتلا به سرخک بروز کرده ظرف چند ماه تا چند سال با پیشرفت علایم مغزی منجر به مرگ بیمار می شود.
-میزان کشندگی بیماری سرخک در کشور های در حال توسعه در حدود 3-5 % تخمین زده می شود و ممکن است در مناطق خاصی که بیماری در حالت اپیدمی است بیش از 10 % باشد.

تاثیر عوامل مساعد کننده:

1- با ورود تعداد زیادی از ویروس به بدن،طی تماس بسیار نزدیک و طولانی با مورد اولیه،بیماری شدیدتری ایجاد خواهد شد.

2- سوء تغذیه شدید می تواند باعث سرخک شدیدی بشود که در 40 درصد منجر به مرگ می گردد. 

3- شدت بیماری در سنین12-24 ماهگی از هر زمانی بیشتر است.

4- میزان مرگ ناشی از بیماری درکودکانی که مبتلا به بیماری های مزمنی نظیر کواشیورکور،توبرکولوز،یا ایدز،هستند بشدت افزایش می ابد. 

5- ارتباط بین کمبود ویتامین A وسرخک 

پیشگیری و کنترل:

1- پیشگیری اولیه:

1)ارتقای آگهی بهداشتی

2)رفع مشکل های اقتصادی

3)واکسیناسیون

4)تجویز گاماگلوبولین

 

2- پیشگیری ثانویه: 

1)درمان اختصاصی:در حال حاضر درمان خاصی جهت بیماری سرخک وجود ندارد.تجویز ویتامین Aبه کودکانی که بیماری سرخک دارند در کاهش شدت بیماری و میزان کشندگی بیماری موثر بوده است.

2)کودکان مبتلا به سرخک را باید حداقل تا 4 روز بعد از ظهور بثورات از رفتن به مدرسه معاف نمود.

3)جدا سازی بیماران بستری در بیمارستانها تا 4 روز بعد بروز بثورات پوستی برای جلوگیری از انتشار بیماری .

شاخص ها و اهداف پایش پیشرفت برنامه حذف سرخک:

1- پوشش واکسیناسیون:

پوشش واکسیناسیون باید بطور مداوم مورد پایش قرار گیرد تا قادر به ارزیابی ایمنی جامه باشد.

1-1- شاخص پوشش واکسیناسیون:پوشش واکسیناسیون با دوز اول (MCV1) و دوز دوم (MCV2) واکسن سرخک

1-2- هدف پوشش واکسیناسیون:دستیابی و حفظ حداقل 95% پوشش با دوز اول و
دوم واکسن سرخک در همه شهرستان ها و سطح کشور

 

2- اندازه طغیان:

دلیل پایش اندازه طغیان نشان دادن خود محدود شوندگی زنجیره انتقال بیماری متاثر از سطح ایمنی خیلی بالای جمعیت به سرخک م باشد.

2-1- شاخص اندازه طغیان:پایش اندازه طغیان در تمامی طغیان ها شامل طغیان در
محل های بسته و طغیان های متوقف شده بدلیل مداخلات می باشد.

2-2- هدف اندازه
طغیان:حداقل 80%طغیان ها باید کمتر از 10 مورد تایید شده سرخک داشته باشند.

3- بروز:

3-1-شاخص بروز:بروز سرخک در یک میلیون نفر در طی یکسال باید جهت پایش پیشرفت به سمت حذف
مورد استفاده قرار گیرد.تعداد موارد تایید شده سرخک که وارده باشند در محاسبه لحاظ
نمی گردد.

 

3-2 هدف بروز:هدف،دستیابی به بروز کمتر از1 مورد تایید شده سرخک در یک میلیون نفردر طی یک
سال،به استثنای موارد تایید شده وارده وارده،می باشد.

4- گونه یا گونه های ویروس سرخک بومی (آندمیک):

باید همه موارد اپیدمیولوژیک مرتبط به موارد وارده سرخک گزارش شوند و اطلاعات ژنتیکی همه زنجیره های انتقال ویروس سرخک مشخص شوند.اطلاعات حاصله به عنوان شواهد نبود انتقال بومی سرخک مورد استفاده قرار خواهند گرفت و بیانگر وارده بودن ویروس های سرخک می باشند.

4-1- شاخص:تعداد موارد سرخک بومی

4-2-هدف:موارد صفر سرخک ناشی از گونه یا گونه های بومی سرخک در طی حداقل 12 ماه متوالی

•مورد تایید شده بالینی سرخک:

موردی که با تعریف مورد بالینی تطبیق دارد ولی نمونه کافی خون نداشته است.

 

•مورد تایید شده آزمایشگاهی(قطعی):

مورد مشکوک به سرخک که به وسیله آزمایشگاه نیز تایید شده است.

 

•مورد تایید شده اپیدمیولوژیک:

مورد مشکوک به سرخک با نمونه خون نامناسب که ارتباط اپیدمیولوژیک با مورد تایید شده آزمایشگاهی را داشته است.

•مورد مردود(رد شده):

بیمار مشکوک به سرخک که دقیق بررسی شده و نمونه خون در زمان مناسب داشته وجواب منفی آزمایشگاهی دارد،موارد مشکوک بیماری که نمونه نداشته یا جواب آزمایشات دارای ابهام (نامعلوم) می باشد اما تشخیص دیگری برای آنها تایید می گردد،ممکن است مردود اعلام شوند.

فعالیت ها و روندهای مراقبت سرخک:

1- سطح مراکز بهداشتی درمانی و خانه های بهداشت:

1-1-گزارش وبررسی سرخک:

 

•تعیین فرد مشخص و یک جانشین که مسئول جمع آوری اطلاعات قبلی و گزارش فوری موارد جدید مشکوک سرخک باشد.
•بررسی همه موارد مشکوک سرخک بر اساس تعاریف وتکمیل فرم های عملیاتی برای هر مورد مشکوک و ارسال به سطوح بالاتر
•گزارش هفتگی حتی در هنگامی که تعداد موارد صفر باشد(گزارش صفر موارد)
•درمان مناسب موارد سرخک

 

•تهیه نمونه مناسب و کافی از کلیه موارد مشکوک سرخک
•تعیین گروه ها و خوشه ها و یا طغیان های بیماری سرخک و گزارش فوری آنها به سطوح بالاتر

 

2-1- سیستم جمع آوری وتجزیه و تحلیل اطلاعات :

 

•همه اطلاعات موارد مشکوکسرخک شامل تاریخ تولد ،وضعیت واکسیناسیون وسایر اطلاعات مورد نیاز باید به صورت انفرادی  در فرم های لیست
خطی،بررسی اپیدمیولوژیک ثبت شوند.

2- سطح شهرستان:

1-2- حمایت و پشتیبانی از مراکز بهداشت در مانی و سطوح پایین:

پاسخگویی به نیازهای واحدهای گزارش دهی و حل مشکلات تکنیکی موجود

انجام بررسی دوره ای به منظور اطمینان از گزارش کلیه موارد مشکوک 

انجام بررسی فعال بخصوص در مناطقی که مناطق خاموش بوده ومواردی را گزارش نمی کنند و در مناطق پر خطر مهم می باشد (مطب ها ،بیمارستانها،موسسات درمانی،مدارس جامعه) دفاتر ثبت بیماران، تشخیص های ترخیص بیماران، بررسی بیماران دارای تب و راش می تواند مورد برسی قرار گیرد.آزمایشگاههای خصوصی و دولتی نیز باید مورد بررسی قرار گیرند.

 

2-2- تجزیه و تحلیل وجمع آوری اطلاعات:

 

1- یک بانک اطلاعاتی باید تهیه گردد و اطلاعات تمامی موارد گزارش شده از کلیه مراکز گزارش دهی (حداکثر 3 روز) در آن ثبت گردد.اطلاعات تمامی موارد باید  بطور کامل
در فرم های مربوطه تکمیل گردد.

2- تجزیه و تحلیل اطلاعات باید انجام گیرد.مرکز بهداشت شهرستان باید بطور منظم اطلاعات را تجزیه و تحلیل کند.این عمل باید بصورت هفتگی و ماهیانه صورت گرفته ودر اولین هفته ماه بعد به سطح استانی ارسال گردد.تبادل اطلاعات باید به سرعت صورت پزیرد.

3- اطلاعات سیستم مراقبت باید با اطلاعات پوشش ایمنسازی مورد مقایسه و تفسیر قرار گیرد.

4- تجزیه و تحلیل اطلاعات باید در راستای درک دلایل وقوع سرخک ،تهیه راهنمای عملیاتی کنترل بیماری،پیش بینی طغیان های بالقوه به منظور اجرای استراتژیهای واکسیناسیون جهت پیشگیری از طغیان ها و استراتژی های حذف سرخک انجام گیرد. 

5- چند گراف ساده که می تواند این اطلاعات ضروری را فراهم کند شامل:

•تعداد موارد بر حسب ماه گزارش ،مقایسه 2 سالانه
•تعداد موارد گزارش شده بر حسب مراکز گزارش دهنده (نقشه نقطه ای)
•تعداد موارد بر حسب گروه سنی ،جنسی و وضعیت واکسیناسیون (تعداد تجمعی بر حسب سال) 

6- تجزیه و تحلیل تعداد موارد مرگ ناشی از سرخک بر حسب گروه سنی و وضعیت واکسیناسیون(تعداد تجمعی سالیانه) نیز باید انجام گیرد.جمع آوری و تجزیه و تحلیل این اطلاعات جهت سنجش پیشرفت به سمت کاهش مرگ ناشی از سرخک و اقدامات کنترلی مناسب ضروری است.

7- بازنگری مناطقی که گزارشی از موارد بیماری در طی مدت طولانی نداشته اند.در چنین مناطقی تعیین حداقل یک مرکز گزارش دهی بعنوان مثال بیمارستان یا مرکز بهداشتی درمانی و آموزش و بازآموزی پرسنل آن جهت انجام گزارش تشدید یافته ضروری است.

8- تهیه گزارشات ماهیانه در خصوص وضعیت جاری مراقبت بیماری سرخک

9- تشکیل جلسات فصلی و تجزیه و تحلیل وضعیت بیماری.

10- تشکیل جلسات اضطراری در موقع بروز طغیان یا شرایط بحران

3- سطح استان:

1- اطمینان از نظارت مناسب و کافی و حمایت فنی از شهرستانها ضروری است.

2- باز نگری و باز بینی اطلاعات دریافتی از شهرستانها قبل از ارسال آنها نه سطح کشوری

3- تجزیه و تحلیل الگو وروند بیماری ،مقایسه اطلاعات مراقبت با اطلاعات پوشش ایمن سازی،تهیه گزارش های منظم و فعال و تبادل آنها بهسطوح پایین تر (پسخوراند) و سطوح بالاتر.

محاسبه میزان بروز یمای به منظور مقایسه وقوع بیماری در زمانها ومکانهای مختلف ضروری است. به منظور محاسبه صحیح میزانها،دست یابی به براورد های صحیح جمعیتی مهم می باشد.

4- انتقال هفتگی آمار و اطلاعات دریافتی از شهرستانها به سطوح ملی باید صورت گیرد.

5- پایش اجرای مراقبت براساس شاخص های استاندارد و ارزیابی کلی برنامه به منظور ارزشیابی آن،هر 6 ماه باید صورت گیرد.

6- تهیه گزارشات ماهیانه در خصوص وضعیت جاری مراقبت بیماری سرخک

7- تشکیل جلسات فصلی و تجزیه و تحلیل وضعیت بیماری

8- تشکیل جلسات اضطراری در مواقع بروز طغیان یا شرایط بحران.

 

 

4- سطح کشوری:

 

1- نظارت وحمایت فنی فعالیت سطوح استانی وشهرستانی باید انجام پذیرد.حمایت شامل آموزش-تهیه دستورالعمل-پشتیبانی اداری-بودجه ومدیریت در تمامی سطوح می باشد.

2- هماهنگی و تشدید فعالیتهای مراقبتی و فراهم کردن اطلاعات صحیح مراقبتی وتهیه گزارشات جهت سطوح مسئولیتی مرتبط  

3- تایید موارد مشکوک وطغیان ها با استفاده از آزمایشات سرولوژیک در آزمایشگاه کشوری سرخک و سازماندهی حمل و نقل نمونه ها  

4- تهیه گزارشات ماهیانه در خصوص وضعیت جاری مراقبت بیماری سرخک

5- تشکیل جلسات فصلی وتجزیه و تحلیل وضعیت بیماری

6- تشکیل جلسات اضطراری در مواقع بروز طغیان یا شرایط بحران

7- پایش اجرای مراقبت به وسیله شاخص های استاندارد باید انجام شود

8-  تکمیل و حمایت نرم افزاری جهت استفاده در سطح استان و شهرستان شامل نرم افزارهای ورود اطلاعات،تهیه گزارش و...

9- دریافت و یکسان سازی اطلاعات واصله از سطوح استانی بطور هفتگی و اطمینان یافتن از صحت اطلاعات

10- استفاده از اطلاعات مراقبت جهت ارزیابی اهداف کشوری و هدایت برنامه های کنترلی

سیستم گزارش دهی:

 

سیستم گزارش دهی شامل موارد زیر می شود:

1- گزارش فوری تلفنی(ازمحیط تا بالا ترین سطح)و ثبت آن.

2- گزارش ماهیانه:گزارش دهی از تمامی سطوح بهداشتی ودرمانی(بخش دولتی و بخش خصوصی)انجام می گیرد.   گزارش ماهیانه از طریق تکمیل فرمهای بررسی اپیدمیولوژیک ولیست خطی انجام می پزیرد:

الف) فرم بررسی اپیدمیولوژیک موارد: این فرم برای هر مورد بیمار تکمیل می شود و هر ماه به مرکز مدیریت بیماری ها، ارسال می گردد. 

ب) فرم لیست خطی موارد: در این فرم تمامی اطلاعات مورد نیاز در گزارش تلفنی موارد مشکوک به سرخک وجود دارد و هر ماه به مرکز مدیریت بیماریها ارسال می گردد.

3- گزارش صفر هفتگی: اگر در سطح دانشگاه موردی از بیماری وجود نداشت گزارش صفر هفتگی ارسال می گردد. 

درصد موارد مشکوک سرخک گزارش شده بر حسب منطقه 1384 تا 1387

درصد موارد مشکوک سرخک گزارش شده بر حسب جنس 1384 تا 1387

منابع :

راهنمای کشوری مراقبت بیماری سرخک (مرحله حذف)

راهنمای مراقبت بیماری سرخک (مرحله حذف)

اصول پیشگیری و مراقبت از بیماری ها

 اپیدمیولوژی و کنترل بیماری های شایع در ایران

(بخش دوازدهم:بخش بیماری های قابل پیشگیری به وسیله
واکسن)

                                                     باتشکر از

مریم حسینی - بهناز  گوران - لیلا محمدی 


 
 
 



Clock And Date onLoad and onUnload Example

اوقات شرعی

شنبه, شهریور ۴, ۱۳91