Health Station

Mohsen Heidari : The Epidemiology student at Shahid Beheshti University of Medical Sciences and Health Services

 
ورزش و دیابت
نویسنده : محسن حیدری - ساعت ۱۱:٠۳ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢۱ امرداد ۱۳٩٢
 

از هزاران سال پیش، علائمی نظیر پرنوشی، پرخوری و پرادراری توجه پزشکان را به بیماری قند معطوف می ساخت. آزمایش ادرار برای تشخیص قند، یکی از اولین آزمایش های بشر در علم پزشکی است2 هزار ساله دارد . متأسفانه تا اواسط قرن بیستم میلادی تمام بیماران دیابتی سرنوشت مشترکی داشتند : مرگ. کشف انسولین توسط دکتر فردریک بانتینگ و چارلز بست در سال 1921 و کشف ساختمان شیمیایی این هورمون توسط فردریک سانجر در سال 1955 ، هزاران بیمار دیابتی را از مرگ حتمی نجات داد. اگرچه با کشف انسولین و استفاده ی وسیع از آن، طول عمر بیماران افزایش چشمگیری یافت، اما ظهور عوارض درازمدت دیابت همچون انواع بیماری های میکرو و ماکروواسکولار ازجمله رتینوپاتی،


v   نفروپاتی، نوروپاتی و سکته های قلبی و مغزی موجب شد تا چند سال از عمر بیماران با ناتوانی و زمین گیری سپری شود. اگر تا قبل از کشف انسولین کمّیت عمر بیماران دیابتی اهمیت داشت، پس از کشف این هورمون کیفیت عمر مورد توجه قرارگرفت.

اثر کنترل دقیق قند خون را در پیشگیری از عوارض UKPDS و DCCT در دهه ی 90 میلادی، نتایج مطالعه های میکروواسکولار و در برخی موارد ماکروواسکولار ثابت نمود. از سوی دیگر، تغییرات گسترده در شیوه ی زندگی و پدیده ی صنعتی شدن جوامع، موجب رشد چشمگیر شیوع دیابت نوع 2 شد . درحالی که تعداد بیماران دیابتی جهان در سال 1985 در حدود 30 میلیون نفر بود، تنها طی مدت 15 سال این جمعیت به بیش از 140 میلیون نفر افزایش یافت . پیش بینی می شود جمعیت مبتلایان به دیابت در جهان تا 20 سال آینده ( 2025 میلادی) از مرز 330 میلیون نفر بگذرد و طی این مدت میزان افزایش تعداد بیماران در جوامع درحال توسعه و توسعه یافته به ترتیب 177 % و 42 % خواهدبود.

v     معاینه ی سالیانه     ، یکی از راه های کاهش عوارض در بیماران و افراد در معرض خطر میباشد .

شامل مراقبت های زیر علاوه بر اعمال ذکرشده در مشاوره ی افراد مبتلا به دیابت:

1 بررسی علائم بیماری ایسکمیک قلبی، بیماری عروق محیطی، نوروپاتی و ناتوانی جنسی؛

2 بررسی پاها ا زجمله کفش و جوراب ها، وضعیت بد پوست پا، دفورمیتی ها، ایسکمی، وجود زخم، عدم وجود نبض ها و اختلال های حسی در پاها

3 معاینه ی بینایی؛

4 بررسی چشم توسط چشم پزشک ازنظر رتینوپاتی/ فتوگرافی شبکیه(مراجعه به آسیب های چشمی) ؛

5 بررسی کلیه ها با انجام آزمایش دفع ادراری آلبومین و کراتی نین سرم(مراجعه به آسیب های کلیوی)؛

6 فشار خون بالا(مراجعه به آسیب های کلیوی)؛

7 دیس لیپیدمی(مراجعه به عوامل خطر عروقی) ؛

8 مشاهده ی محل های تزریق انسولین؛

9 انجام مشاوره ی چشم و پاها و یا دیگر مشاوره ها درصورت لزوم.

  دیابت : یک اختلال متابولیک(سوخت و سازی)در بدن است. در  این بیماری توانایی تولید انسولین در بدن از بین می‌رود و یا بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است.

دیابت دو نوع اصلی دارد. در دیابت نوع2 تخریب سلولهای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و در نوع 1 مقاوت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود. در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند.

از آنجا که در دیابت سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل گلوکز کاهش می‌یابد. از این‌رو میزان قند خون افزایش می‌یابد( هایپرگلایسمی) .

 وقتی این افزایش قند در دراز مدت در بدن وجود داشته باشد عوارض میکرووسکولار دیابت ایجاد می‌شوند که می‌توانند اعضای مختلف بدن همچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کنند. همچنین دیابت با افزایش ریسک بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط مستقیمی دارد. لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در افراد با ریسک بالا می‌تواند در پیشگیری از این عوارض موثر باشد. تشخیص و همچنین غربالگری دیابت با انجام آزمایش قند خون میسر است.

 

v    گروه بندی و سبب شناسی (اتیولوژی ) بیماری دیابت :

بیماری دیابت انواع مختلفی دارد که معمولا در هنگام تشخیص متمایز می‌شوند. بنابراین تعیین نوع دیابت وابسته به شرایطی است که بیماری خود را در هنگام نشان بروز می‌دهد. در خیلی از بیماران به راحتی در یکی از دسته‌های مشخص دیابت جای نمی‌گیرند، مثلا فردی که دچار دیابت بارداری شده ممکن است بعد از پایان بارداری کماکان دچار دیابت باقی بماند و لذا نوع دیابتش به نوع ۲ تغییر دسته داده می‌شد. بنابراین برای پزشک و بیمار برچسب زدن نوع دیابت نسبت به درک علت و سبب این بیماری و درمان موثر آن اهمیت بسیار کمتری دارد.

  تقسیم بندی قدیم دیابت به دو نوع وابسته به انسولین و غیر وابسته به انسولین که توسط NDDG  در ۱۹۷۹ معرفی شد و در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ به طور گسترده به کار رفت مشکلاتی در درمان به وجود آورده بود که در منجر به ارائه تقسیم بندی جدید دیابت توسط انجمن دیابت آمریکا به انواع: دیابت نوع یک، نوع ۲، سایر انواع و دیابت حاملگی در ۱۹۹۷ شد. این تقسیم بندی با وجودی که هنوز مشکلاتی دارد ولی مورد استفاده است   ..

 

 

ü     دیابت نوع یک

  • دیابت ناشی از واکنش ایمنی، (Type 1A) یک اختلال ناهمگون ناشی از جهش های( اتوزومال مغلوب و وابسته به ایکس مغلوب) شناخته شده و همچنین توارث چندژنی/کم‌ژنی  است. این نوع دربرگیرنده ۵-۱۰ درصد از انواع دیابت است، قبلا واژه دیابت وابسته به انسولین و یا دیابت نوجوانی برای این نوع رایج بود. در این نوع از دیابت تخریب سلولی سلولهای بتا در پانکراس اتفاق می‌افتد. علت اصلی از دست رفتن سلول‌های β، تخریب سلولی ناشی از واکنش ایمنی سلولی است. در پی این تخریب مارکرهایی در خون رها می‌شوند که شامل آنتی‌بادی بر علیه انسولین، اتوآنتی‌بادیهای گاد GAD(۶۵)، اتوآنتی‌بادی تیروزین‌فسفاتاز IA-۲ و IA-۲β است. این مارکرها ممکن است در ۸۵-۹۰٪ از مبتلایان دیده شود. ارتباطی میان اچ‌ال‌ای‌های خاص و این نوع از دیابت هم مشاهده شده است. این نوع دیابت در افراد دارای HLA-DQA و DQB و همچنین افراد دارای ژن DRBبیشتر مشاهده می‌شود. شیوع این نوع از دیابت در افرادی که بیماری‌های خودایمن همچون بیماری گریوز، تیروئیدیت هاشیموتو، و بیماری آدیسون دارند بیشتر است.
  •  در پی تخریب سلولهای بتا توسط لنفوسیت‌ها ترشح انسولین کاهش می‌یابد تا جاییکه انسولین موجود نمی‌تواند قند خون را تنظیم کند. معمولا بعد از از دست رفتن ۸۰ تا ۹۰ درصد از سلول‌های بتا است که هایپرگلایسمی اتفاق می‌افتد و دیابت ممکن است تشخیص داده شود. در این مرحله است که بیمار نیازمند انسولین خارجی می‌شود تا از بروز کتوز جلوگیری شود و هایپرگلایسمی و همچنین متابولیسم چربی و پروتئین کنترل شود. 
  • در حال حاضر فاکتور اصلی ایجاد کننده دیابت نوع یک واکنش خودایمنی شناخته شده است. شواهد قوی نیز وجود دارند که عفونت ویروسی سلول‌های بتای پانکراس را به عنوان اتیولوژی این واکنش ایمنی مطرح کرده است. به این ترتیب که ویروس باعث ایجاد آنتی بادی‌هایی بر علیه پروتئین ویروس می‌شود که شعله ور کننده یک واکنش خود ایمن برعلیه سلول‌های بتای مشابه است.  دیابت ناشی از ایمنی معمولا در کودکی و نوجوانی اتفاق می‌افتد اما ممکن است در هر سنی مشاهده شود. 
  • دیابت ایدیوپاتیکدر مواردی از دیابت نوع یک علت مشخصی برای بروز آن یافت نشده و در این گروه طبقه‌بندی می‌شوند. بعضی از این بیماران دچار کمبود انسولین دائمی و مستعد کتواسیدوز هستند ولی هیچ شواهدی از واکنش‌های خودایمن در آنها مشاهده نمی‌شود. تعداد کمی از بیماران دیابت نوع یک ایدیوپاتیک هستند و این وضعیت شیوع بیشتر در نژاد آفریقایی و آسیایی دارد. این نوع بیشتر ارثی است و وابسته به اچ‌ال‌ای نیست. نیاز به انسولین خارجی در این بیماران پایدار نیست و می‌تواند گذرا و راجعه باشد.

ü     دیابت نوع دو :

در دیابت نوع دو که ۹۰-۹۵٪ از بیماران دیابتی را شامل می‌شود، بدن نسبت به عملکرد انسولین دچار مقاومت می‌شود. این بیماران حداقل در ابتدای بیماری نقص انسولین نسبی (و نه مطلق) دارند. به این معنی که بدن فرد مبتلا انسولین تولید می‌کند و حتی ممکن است غلظت انسولین در خون از مقدار معمول آن نیز بیشتر باشد اما گیرنده‌های یاخته‌ای فرد نسبت به انسولین مقاوم شده و در حقیقت نمی‌گذارند انسولین وارد سلولها شده و اعمال طبیعی خود را انجام دهد. این بیماران برای زنده ماندن نیاز به درمان دائم با انسولین خارجی ندارند. علل متعددی برای این وضعیت وجود دارد، مکانیزم‌های جزئی بروز این وضعیت شناخته نشده است ولی مشخص است که تخریب اتوایمیون نقشی در بروز این بیماری ندارد.

دیابت نوع دوم در افراد چاق بیشتر دیده می‌شود و چاقی خود درجاتی از مقاومت به انسولین ایجاد می‌کند. درصد شیوع این بیماری در زنان بیش از مردان است. در این نوع از دیابت کتواسیدوز به ندرت خودبه‌خود ایجاد می‌شود بلکه در پی یک استرس همچون بروز یک بیماری یا عفونت ایجاد می‌شود. این نوع از دیابت معمولا سال‌ها تشخیص داده نشده باقی می‌ماند چرا که هایپرگلایسمی (افزایش قند خون) به تدریج ایجاد می‌شود و در اوایل در حدی نیست که علائم کلاسیک دیابت را نشان دهد. با این حال این بیماران در معرض عوارض ماکرووسکولار و میکرووسکولار دیابت هستند. مقاومت به انسولین ممکن است با کاهش وزن و درمان دارویی کمتر شود ولی به ندرت به حد طبیعی باز می‌گردد.

 با اینکه اخیرا افزایش شیوع این نوع در کودکان و نوجوانان و سنین پایین دیده شده  ولی در بیشتر موارد ریسک بروز این نوع با افزایش سن، چاقی و نبود کمبود فعالیت بدنی بیشتر شده و بیشتر در زنان با سابقه قبلی دیابت بارداری و افراد دارای فشار خون بالا یا اختلال چربی خون دیده می‌شود. نوع دو زمینه ژنتیکی قویتری نسبت به نوع یک دارد، با این حال ژنتیک دیابت نوع دو پیچیده است و هنوز به خوبی تعریف نشده است.

 

مشخصات

دیابت نوع یک

دیابت نوع دو

بروز

ناگهانی

تدریجی

سن بروز

بیشتر کودکان

بیشتر بزرگسالان

وضع بدن

لاغر یا طبیعی

معمولا چاق

کتواسیدوز دیابتی

شایع

نادر

انسولین درون ساز

کم یا هیچ

طبیعی ، کاهش یافته یا افزایش یافته

مطابقت ژنتیکی در دوقلوهای تک تخمی

50%

90%

شیوع

10%

90%

 

دیابت بارداری

هر نوع افزایش گلوکز خون در طی بارداری که به حد بالا ۵-۱۰٪ جمعیت برسد دیابت بارداری خوانده می‌شود. مشخص شده است که بارداری خود یکی از عوامل ایجاد کننده دیابت می‌تواند باشد. این اثر با افزایش مقاومت بدن به انسولین و افزایش انسولین برای جبران این مشکل ایجاد می‌شود. حاملگی می‌تواند حتی نواقص خفیف ترشح انسولین را آشکار کند، این منجر به ایجاد عدم تحمل به گلوکز و دیابت بارداری می‌شود.

از طرفی بعضی از افراد که از قبل دچار اختلال خفیف قند خون هستند با آزمایش‌های غربالگری در طی بارداری تحت این گروه طبقه‌بندی می‌شوند. دیابت بارداری ۳-۸٪ از بارداری‌ها را درگیر می‌کند و همچنین یکی از عوامل خطر برای نتایج بد بارداری است. همچنین این وضعیت مستقلا می‌تواند باعث ایجاد دیابت نوع ۲ شود. تحقیقات نشان داده‌اند که ۵۰٪ از این زنان طی ۲۰-۳۰ سال بعد دچار دیابت خواهند شد.

در سال‌های اخیر افزایش میزان ابتلا به دیابت بارداری مشاهده شده است. فاکتورهای ایجاد کننده متعددی برای این افزایش مطرح شده‌اند. شامل شیوع بالای چاقی در جوانان، بهبود بقای کودکان مونثی که وزن تولدشان در دو انتهای طیف وزن طبیعی تولد است. در بزرگسالی این کودکان دچار اختلال در عملکرد انسولین و یا توانایی ترشح انسولین هستند که می‌تواند آنها را مستعد ابتلا به دیابت بارداری کند. دیابت بارداری می‌تواند منجر به عوارض جدی و گسترده برای مادر و نوزاد شود. این عوارض را می‌توان با تشخیص و درمان مناسب کاهش داد، زنان دارای ریسک بالای ابتلا با آزمون ۷۵ گرمی تحمل گلوکز در اولین ویزیت بعد از بارداری آزمایش می‌شوند و آزمایش مجددی نیز در ۲۴ تا ۲۸ هفتگی بارداری انجام می‌شود. درمان دیابت بارداری در ابتدا با رژیم غذایی و فعالیت بدنی است و در صورت عدم پاسخ برای کنترل قند از درمان با انسولین استفاده می‌شود. این زنان پس از اتمام بارداری هم به طور منظم مورد آزمایش قرار می‌گیرند.

 

انواع دیگر دیابت

ü     نواقص ژنتیکی سلول‌های بتا

انواع تک‌ژنی دیابت گروه ناهمگونی (هتروژن) از دیابتی‌ها را تشکیل می‌دهند که توسط یک جهش ژنتیکی ایجاد می‌شوند و با اختلال ترشح انسولین مشخص می‌شوند. تخمین زده می‌شود که ۵٪ از تمام انواع دیابت ناشی از این جهش‌ها است، با این حال تشخیص دقیق اهمیت زیادی در درمان، پروگنوز و ریسک در افراد خانواده دارد. شایعترین نوع معمولا با بروز افزایش قند در سنین پایین (زیر ۲۵ سال) مشخص می‌شود که دیابت بارز شده در بلوغ جوانان (MODY) نامیده می‌شوند. توارث این نوع اتوزومال مغلوب است، اختلالات در شش محل ژنی تاکنون برای این بیماری شناخته شده که شایعترین آن (۵۰-۷۰٪ موارد[۱۳] ) روی کروموزم ۱۲ در فاکتور رونویسی هپاتیک، معروف به جهش HNF-1α است. شکل دوم مربوط به جهش ژن گلوکوکیناز روی کروموزوم ۷p است که منجر به تولید مولکول معیوب گلوکوکیناز که عامل تبدیل گلوکز به گلوگز-۶-فسفات و تحریک ترشح انسولین است می‌شود. به علت این جهش مقادیر بالاتری از گلوکز لازم است تا منجر به ترشح انسولین حد طبیعی شود. فرم نادرتر جهش در سایر فاکتورهای رونویسی ژنی است شامل HNF-4α، HNF-1β، IPF-1 و NeuroD1 است. آزمایش‌های ژنتیکی برای این نوع معمولا در مواردی که سن بروز دیابت پایین است و علایم غیر معمول بسته به دیابت نوع یک و دو مشاهده می‌شود و یا سابقه خانوادگی قوی از این نوع وجود دارد توصیه می‌شود.

جهش‌های نقطه‌ای روی دی‌ان‌ای میتوکندریها که به طور انحصاری از مادر به ارث می‌رسد این اختلال MIDDM  نامیده می‌شود و با بروز دیابت و ناشنوایی مرتبط است. شایعترین فرم جهش موقعیت ۳۲۴۳ در tRNA ژن لوسین است. ضایعه مشابهی در سندرم ملاس (MELAS) دیده می‌شود، با این حال دیابت بخشی از این سندرم نیست .اختلالات ژنتیکی که منجر به ناتوانی تبدیل پروانسولین به انسولین می‌شوند هم در خانواده‌های کمی مشاهده شده‌اند. یک صفت به صورت اتوزومال غالب به ارث می‌رسد. اختلال قند به وجود آمده در این حالت خفیف است.

دیابت شیرین نوزادی گروه ناهمگون دیگری از دیابتی‌ها را تشکیل می‌دهد که تا ۶ ماهگی بروز پیدا می‌کند و یکی از هر ۲۰۰هزار تولد زنده را درگیر می‌کند. این اختلال با جهش‌های متعدد که فرآیند ارگانوژنز پانکراس، ایجاد سلول‌های بتا و ساخت انسولین را مختل می‌کنند ایجاد می‌شود. این نوزادان برای سن بارداری کوچک هستند و چربی زیرپوستی تحلیل یافته دارند.

ü     اختلال ژنتیکی عملکرد انسولین:

اختلالات ژنتیکی عملکرد انسولین شامل موارد نامعمولی از دیابت هستند. اختلال متابولیک ناشی از این جهش‌ها می‌تواند از هایپرانسولینوما و هایپرگلایسمی خفیف تا دیابت شدید را شامل شود. بعضی از افراد دچار این نواقص ممکن است آکانتوز نیگرنس داشته باشند. زنان ممکن است صفات بدنی مردانه را نشان دهند و تخمدان‌های بزرگ‌شده کیستی داشته باشند. در گذشته این سندرم یک نوع مقاومت به انسولین شمرده می‌شد. لپرچانیسم و رابسون‌مندلهال دو سندرم در کودکان هستند که جهش‌هایی در گیرنده‌های انسولین و در نتیجه مقاومت شدید به انسولین دارند.

ü     بیماری‌های پانکراس برون‌ریز :

دیابت یکی از عوارض دیررس پانکراتیت مزمن است. تقاوتی که در این نوع دیابت وجود دارد تخریب کل غدد درون‌ریز پانکراس است و لذا ترشح گلوکاگون هم کاهش می‌یابد، در نتیجه در این بیماران دیابتی احتمال بروز هایپوگلایسمی (افت قند خون) در پی درمان بیشتر می‌شود[۱۴] . غیر از پانکراتیت دیابت می‌تواند عارضه هر نوع صدمه وارد شده به پانکراس شامل عفونت‌ها، جراحی برداشتن پانکراس و سرطان پانکراس نیز باشد.

ü     اختلالات غدد درون‌ریز :

چندین هورمون با عملکرد انسولین می‌توانند مقابله کنند که ترشح بیش از حد هر یک از آنها می‌تواند منجر به دیابت شود. معمولا این وضعیت در افرادی دیده می‌شود که از قبل به علت نواقص ترشح انسولین مستعد دیابت باشند. افزایش هورمون رشد و کورتیزول از اختلالات شایع هورمونی منجر به دیابت هستند که افزایش عوارض و مرگ و میر قلبی‌عروقی در این بیماری‌ها را به دیابت ناشی این اختلالات هورمونی نسبت داده‌اند. تخمین زده شده که در ۱۶-۵۶٪ از بیماران آگرومگالی دیابت وجود دارد و در کوشینگ شیوع دیابت به ۲۰-۵۰٪ می‌رسد.

 

 

ü     دیابت در اثر داروها یا مواد شیمیایی

تخریب برگشت ناپذیر سلول‌های بتا در مواردی نادری در پی مصرف واکور (نوعی سم ضد موش) و یا پنتامیدین وریدی ممکن است اتفاق بیفتد. برخی داروها هم می‌توانند عملکرد انسولین را مختل کنند. به عنوان مثال نیکوتینیک اسید و گلوکوکورتیکوئیدها از این دسته هستند. بیمارانی که اینترفرون-آلفا می‌گیرند هم در مواردی دچار آنتی‌بادی‌های ضد جزایر پانکراس و یا نقص شدید انسولین شده‌اند.  برخی از داروهای پر کاربرد و نسبتا بی‌خطر هم با افزایش ریسک بروز دیابت ارتباط دارند، شامل داروهای ضدفشار خون تیازیدی، استاتینها و بتابلاکرها.  در مورد استاتین‌ها مطالعات نشان می‌دهد که این افزایش ریسک بسیار اندک است و در حال حاضر این افزایش ریسک توجیه کننده قطع یا کاهش مصرف استاتین‌ها نیست.

ü     انواع نادر

عفونت‌ها  : برخی عفونت‌ها همچون عفونت‌های سرخک و سایتومگالوویروس مادرزادی.

انواع ناشی از ایمنی نادر  : سندرم استیف‌من، آنتی‌بادی‌های ضد گیرنده انسولین

سایر سندرم‌های ژنتیکی که با افزایش ریسک دیابت همراه هستند  : سندرم داون، سندرم کلاینفلتر، سندرم ترنر، سندرم ولفرام، آتاکسی فردریک، بیماری هانتینگتون، سندرم لاورنس-مون-بیدل، دیستروفی میوتونیک، پورفیریا، سندرم پرادر ویلی

v    علائم و نشانه‌ها

در مراحل ابتدایی ممکن است دیابت بدون علامت باشد. بسیاری از بیماران به طور اتفاقی در یک آزمایش یا در حین غربالگری شناسایی می شوند. با بالاتر رفتن قند خون، علائم دیابت آشکارتر می شوند. پرادراری، پرنوشی، پرخوری، کاهش وزن با وجود اشتهای زیاد ، خستگی و تاری دید از علایم اولیه شایع دیابت است. بسیاری از بیماران در هنگام تشخیص بیماری چندین سال دیابت داشته‌اند و حتی دچار عوارض دیابت شده‌اند. در کودکان دچار دیابت نوع یک علایم معمولا ناگهانی بارز می‌شوند، این افراد معمولا قبلا سالم بوده و چاق نبوده‌اند. در بزرگسالان این علایم معمولا تدریجی‌تر بارز می‌شوند. عارضه کتواسیدوز می‌تواند به عنوان علامت شروع کننده بیماری هم در دیابت نوع یک بارز شود.  در دیابت نوع دو معمولا فرد تا سال‌ها بدون علامت است. علایم معمولا خفیف هستند و به طور تدریجی بدتر می‌شوند. در نهایت فرد دچار خستگی مفرط و تاری دید شده و ممکن است دچار دهیدراتاسیون شود. در این بیماران عارضه کتواسیدوز به علت تولید انسولین اندک کمتر دیده می شود. با این حال قند خون می‌توانید به مقادیر بسیار بالایی افزایش یابد و فرد دچار عارضه شوک هایپراوسمولار شود.

عوارض     ( حاد و مزمن )

ü   حاد

حادکتواسیدوز دیابتی: این عارضه با سه مشخصه بیوشیمیایی کتوز، اسیدوز و هایپرگلیسمی متمایز می‌شود. کتواسیدوز دیابتی می‌تواند به عنوان علامت اولیه در دیابت نوع یک بارز شود ولی معمولا در بیماران تشخیص داده شده دیابت در موقعیت‌هایی که میزان انسولین خون کمتر از نیاز بدن است ایجاد می‌شود، همچون فراموش کردن دوز انسولین و یا افزایش ناکافی دوز انسولین در وضعیت‌های استرس همچون بیماری و جراحی‌.  

  کتواسیدوز دیابتی با علایم تنفس کاسمال، نفس با بوی کتون، تهوع و استفراغ، دهیدراتاسیون و درد شکم و یا کاهش سطح هوشیاری خود را نشان می‌دهد. درمان این وضعیت درمانی تخصصی است که معمولا نیاز به بستری اورژانس در بخش مراقبت‌های ویژه دارد. رکن اصلی درمان هیدراتاسیون و کنترل قند و اسیدوز است.

سندرم هایپراسمولار هیپرگلیسمیک که قبلا شوک یا کومای هایپراوسمولار نامیده می‌شد: مشخصه اصلی این عارضه هایپراوسمولاریتی خون است. این وضعیت شباهت‌هایی با کتواسیدوز دیابتی دارد با این تفاوت که وجود انسولین مانع از ایجاد کتون‌ها و اسیدوز شدید می‌شود. در این وضعیت هایپرگلایسمی می‌تواند بسیار شدید و گاه بالای ۱۰۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد. [۲۲] این وضعیت معمولا در بیماران دیابت نوع دو دیده می‌‌شود، و معمولا با وجود مقادیر بالای قند و نبود کتوز قابل توجه در حضور سایر علایم بالینی تشخیص داده می‌شود.[۲۳] در این بیماران دهیدراتاسیون شدیدتر است و متناسب با افزایش اوسمولاریته پلاسما سطح هوشیاری کاهش پیدا می‌کند. در این عارضه علایم عصبی شامل تشنج و وضعیتی شبیه سکته مغزی مشاهده می‌شود که با تصحیح اوسمولاریتی بهبود می‌یابد. درمان این وضعیت مرگبار باید تهاجمی باشد و شامل تجویز مایعات و انسولین است.[۲۱]

هیپوگلیسمی یا افت گلوکز خون: افت قند به مقادیر کمتر از مقادیر طبیعی (۳.۳ میلی مول در لیتر) که در واقع عارضه ناشی از داروهای کاهش دهنده قند خون است. این عارضه می‌تواند در پی افزایش مصرف گلوکز در موقعیت‌هایی همچون ورزش زیاده از حد، کمبود دریافت غذایی و یا مصرف مشروبات الکلی ایجاد شود، این وضعیت می‌تواند شدید باشد و به کما یا تشنج منجر شود. وجود احتمال بروز این عارضه پایین آوردن انتظارات درمانی برای کنترل گلوکز خون را الزامی می‌کند. همچنین بروز آن باعث ایجاد ترس در بیمار نسبت به تکرار عارضه و بی‌توجهی به کنترل قند می‌شود. لذا در درمان دیابت توجه جدی می‌شود که از این عارضه پیشگیری شود. در صورت بروز درمان بسته به شدت علایم می‌تواند با مصرف خوراکی یا تزریقی قند و انجام اقدامات تشخیصی و تعیین قند خون صورت گیرد.

ü     مزمن

عوارض دیابت بطور عمده به دو دسته تقسیم می‌شود:

عوارض میکروواسکولار

شامل رتینوپاتی(نابینایی)٬ نفروپاتی(آسیب‌های گلومرول و دفع آلبومین) و نوروپاتی(کاهش یا ازدست دادن حس درد) است.

نفروپاتی دیابتی و بیماری‌های کلیه: بیماری‌های کلیه از یافته‌های شایع در دیابتی‌ها است. حدود نیمی از بیماران دیابتی در طول عمر خود علایم صدمه کلیوی را نشان می‌دهند. بیماری کلیه عارضه جدی است که می‌تواند منجر با کاهش طول و کیفیت عمر شود.

 نفروپاتی دیابتی شایعترین عارضه کلیوی دیابت است. نفروپاتی دیابتی به افزایش پیشرونده دفع پروتئین از ادرار (پروتئینوری) گفته می‌شود که در بیماران مزمن دیابتی دیده شده و منجر به کاهش عملکرد کلیه و در نهایت نارسایی کلیه می‌شود. عوامل خطر نفروپاتی دیابتی عبارت است از: طول مدت ابتلا به دیابت، کنترل قند ضعیف، فشار خون بالا، جنسیت مذکر، چاقی و مصرف سیگار. نفروپاتی مراحلی دارد که برای غربالگری، تشخیص و تعیین پروگنوز بیماری کاربرد دارد. در ابتدا بیماران دیابتی دفع طبیعی آلبومین دارند. در مراحل اولیه بروز نفروپاتی دفع پروتئین آلبومین در مقادیر اندک (میکروآلبومینوری) از ادرار ایجاد می‌شود. میزان دفع به تدریج افزایش می‌یابد تا در طی پیشرفت نفروپاتی به دفع واضح پروتئین از ادرار منجر شود. عبور از هر یک از این مراحل حدود پنج سال به طول می‌انجامد. در اواخر این روند سرعت افت عملکرد کلیه افزایش می‌یابد و لذا نارسایی کلیه در مراحل آخر بیماری آشکار می‌شود.

علاوه بر نفروپاتی دیابتی، این بیماران ممکن است سایر بیماری‌های کلیه همچون نفروپاتی ناشی از فشار خون و نفروپاتی ایسکمیک را دچار شوند. این بیماری‌ها به طور مستقل یا همزمان با نفروپاتی دیابتی اتفاق می‌افتند. بعضی مطالعات مطرح کرده‌اند که در نیمی از بیماران دیابتی دچار نارسایی کلیوی آلبومینوری وجود ندارد. این مساله اهمیت توجه به سایر ارزیابی‌های عملکرد کلیه علاوه بر آلبومین ادرار را مطرح می‌کند.

رتینوپاتی دیابتی: شایعترین علت موارد جدید نابینایی در افراد مسن رتینوپاتی دیابتی است. کاهش بینایی همچنین با عوارض دیگری شامل افتادن، شکستگی استخوان ران و افزایش چهار برابر مرگ و میر همراه است. به طور کلی رتینوپاتی دیابتی به سه شکل دیده می‌شود: ۱-ادم ماکولا (نشت عروقی منتشر و یا موضعی در ماکولا) ۲-تجمع پیشرونده عروقی (میکروآنوریسم، خونریزی‌های داخل شبکیه، خمیدگی عروقی، مالفورماسیون‌های عروقی (رتینوپاتی دیابتی غیر پرولیفراتیو) و ۳-انسداد شریانی شبکیه در مراحل آخر.

نوروپاتی دیابتی: بیماران دیابتی ممکن است دچار طیف گسترده‌ای از اختلالات چندگانه اعصاب شوند که انواع اعصاب مختلف حسی و حرکتی را می‌تواند درگیر کند. این عارضه معمولا طی ۱۰ سال از بروز بیماری در ۴۰ تا ۵۰ درصد از دیابتی‌ها مشاهده می‌شود. افراد مبتلا شده به دیابت نوع یک تا پنج سال پس از بروز بیماری ممکن است دچار نوروپاتی نشوند اما در دیابت نوع دو ممکن است این عوارض از همان ابتدا وجود داشته باشند. فاکتورهای خطری که ریسک بروز نوروپاتی را در دیابتی‌ها افزایش می‌دهند عبارتند از: افزایش میزان قند خون، افزایش تری‌گلیسیرید خون، شاخص توده بدنی بالا، مصرف سیگار و فشار خون بالا. زخم پای دیابتی تا حدود زیادی وابسته به نقص حسی ناشی از نوروپاتی دیابتی است که خود عارضه جدی است و می‌تواند منجر به قطع عضو شود. از مشکلات دیگر در نوروپاتی دیابتی دردهای نوروپاتیک است که ناشی از اختلال در اعصاب سمپاتیک است و می‌تواند مشکلات بسیاری برای بیمار و درمانگر ایجاد کند. تشخیص زودرس نوروپاتی اهمیت زیادی در پیشگیری از عارضه‌های آن دارد.

عوارض ماکرووسکولار

بیماران دیابتی از افزایش قابل توجه ریسک ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی آترواسکلروزی رنج می‌برند. این شامل سکته مغزی، بیماری عروق کرونر و بیماری‌های عروق محیطی است. ریسک این بیماری‌ها در هر دو نوع اصلی دیابت و حتی در سنین پایین افزایش یافته است. مشخص شده‌ است که در افراد دیابتی جوان ریسک بروز سکته زودرس بیشتر از افراد سالم است.

بیماری عروق کرونر: علت اصلی مرگ و میر در بیماران دیابتی بیماری‌های قلبی است. ۶۵ تا ۸۰ درصد از دیابتی‌ها در اثر بیماری‌های قلبی می‌میرند. بیماران دیابتی در ریسک بالاتری از بیماری‌های قلبی هستند و این مشکلات در سنین پایینتری ایجاد می‌شود. بیماران دیابتی همچنین ریسک بالاتر ابتلا به ایسکمی قلبی ساکت دارند و یک سوم از سکته‌های قلبی در این بیماران بدون علایم شناخته شده سکته اتفاق می‌افتد.

سکته مغزی: دیابت یکی از ریسک فاکتورهای قابل تغییر مهم در اولین سکته ایسکمی مغزی است. دیابت ریسک سکته مغزی را در مردان ۲-۳ برابر و در زنان ۲-۵ برابر افزایش می‌دهد. دیابت همچنین ریسک بروز مجدد سکته مغزی را دو برابر افزایش می‌دهد. عوارض سکته مغزی در دیابتی‌ها بدتر از سایر افراد است که این شامل هزینه‌های بیمارستانی، معلولیت‌ها و نواقص عصبی باقیمانده، و مرگ و میر در بلندمدت می‌شود.

 

 

ریسک‌فاکتور‌ها و غربالگری

 

دیابت نوع یک

ریسک بروز دیابت یک را می‌توان با بررسی سابقه خانوادگی این بیماری و توجه به سن بروز و جنسیت اعضا درگیر خانواده تخمین زد. همچنین راه‌های دیگری هم برای پیش بینی بروز دیابت نوع یک ارائه شده است ولی از آنجا که هنوز راهی برای پیشگیری یا متوقف کردن روند بیماری وجود ندارد استراتژی‌های مختلفی که برای تشخیص زودرس دیابت نوع یک وجود دارد ارزش زیادی ندارند.

دیابت نوع دو

دیابت نوع دو تشخیص داده نشده یکی از مشکلات رایج در سیستم‌های درمانی است. استفاده از آزمایش‌های ساده قند می‌تواند این افراد را که در معرض دچار شدن به عوارض قابل پیشگیری دیابت هستند تشخیص دهد. آزمون غربالگری مورد استفاده برای تشخیص دیابت آزمون قند ناشتای خون و هموگلوبین A1C است. در صورتی که میزان قند ناشتا و یا A1C در حد نزدیک به دیابت باشد انجام آزمایش تحمل قند ۷۵ گرمی نیز توصیه می‌شود. افرادی که در پی این آزمایش‌ها قند بالایی داشته باشند ولی هنوز به میزان تشخیصی دیابت نرسیده باشند به عنوان اختلال تحمل گلوکز طبقه بندی می‌شوند. مشخص شده که این افراد هم در معرض عوارض ماکرووسکولار دیابت به خصوص در زمینه سندرم متابولیک قرار دارند.

ریسک‌فاکتورهای دیابت نوع دو

  1. 1.     سن بالای ۴۰ سال
  2. 2.     فامیل درجه اول مبتلا به دیابت نوع ۲
  3. 3.     سابقه اختلالات قند پیش‌دیابتی (اختلال تحمل گلوکز[پانویس ۱۲]، گلوکز ناشتای مختل [پانویس ۱۳])
  4. 4.     سابقه دیابت بارداری
  5. 5.     سابقه به دنیا آوردن نوزاد ماکروزوم (وزن بالاتر از حد طبیعی)
  6. 6.     وجود عوارض انتهایی دیابت روی اعضا بدن
  7. 7.     وجود فاکتورهای خطر بیماری‌های قبلی عروقی (همچون چربی خون بالا، فشار خون بالا، چاقی)
  8. 8.     وجود بیماری‌های مربوط به دیابت (سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، آکانتوز نیگریکانز، عفونت اچ.آی.وی، برخی اختلالات روانپزشکی همچون شیزوفرنی، افسردگی و اختلال دوقطبی)
  9. 9.     مصرف داروهای مربوط به دیابت: کورتیکواستروئیدها، آنتی‌سایکوتیکهای آتیپیک، درمان اچ‌آی‌وی/ایدز و غیره.

 

 

دیابت و سبک زندگی :

امروزه دیابت یکی از معضلات بهداشتی در سراسر جهان میباشد . با پیشرفت علم و تکنولوژی و صنعتی شدن

اگرچه بسیاری از مشکلات جوامع بشری حل شده و انجام کارها بسیار آسان تر از قبل شده ، پیامد هایی هم مثل کاهش فعالیت های روزمره در بین افراد دیده میشود .   با توجه به اینکه امروزه استفاده از وسایل نقلیه ی موتوری به آسانی در دسترس افراد قرار گرفته حتی پیاده روی هم در میان مردم کمتر دیده میشود و در نهایت ما باید شاهد افزایش بیماری های غیر واگیر خصوصا دیابت و سرطانها باشیم .

v    ورزش و دیابت

ورزش به دیابتی‌ها کمک می‌کند که از شر حمله‌های قلبی و نابینایی و آسیب‌های عصبی در امان باشند. وقتی که غذا می‌خورید سطح قند خونتان افزایش می‌یابد. هر چه بیشتر سطح خون افزایش یابد قند بیشتری به یاخته‌ها می‌چسبد. وقتی که قند به یاخته بچسبد دیگر نمی‌تواند از آن جدا شود و تبدیل به ماده‌ای زیان‌آور بنام سوربیتول می‌شود که این ماده می‌تواند باعث نابینایی و ناشنوایی و آسیب‌های مغزی و قلبی و نشانگان پاهای سوزان و... گردد.

وقتی که قند وارد بدن شما می‌شود فقط می‌تواند در یاخته‌های کبد و ماهیچه ذخیره گردد. اگر یاخته‌های کبد و ماهیچه از کربوهیدرات اشباع باشند، قندها دیگر جایی برای رفتن ندارند. اگر ذخیره یاخته‌های ماهیچه در پی ورزش کردن مصرف گردد پس از صرف غذا قندها به وسیله ماهیچه جذب می‌شوند و مقدار آنها در خون افزایش نمی‌یابد. بنابراین اگر با یک برنامه ورزشی منظم بتوانیم ذخیره قند ماهیچه‌ها را کاهش دهیم مسلماً می‌توانیم شاهد بهبود همه جانبه عوارض بیماری دیابت باشیم.

در اﺛﺮ ﻋﻮاﻣﻠﻲ ﻫﻤﭽﻮن اﻓﺰاﻳﺶ ﺷﻴﻮع ﭼﺎﻗﻲ ﻧﺎﺷﻲ ازﺷـﻜﻞ ﻧﺎدرﺳـﺖ زﻧﺪﮔﻲ ﺷﻬﺮ ﻧﺸﻴﻨﻲ و اﻓﺰاﻳﺶ ﺳـﻦ ﺟﻮاﻣـﻊ ﺑـﺸﺮی ، ﺷـﻴﻮع ﺑﻴﻤـﺎری دﻳﺎﺑﺖ در ﺟﻬﺎن ﺑـﻪ ﺳـﺮﻋﺖ رو ﺑـﻪاﻓـﺰاﻳﺶ اﺳـﺖ و ﻣﺘﺎﺳـﻔﺎﻧﻪاﻳـﻦ اﻓــﺰاﻳﺶ درﻛــﺸﻮرﻫﺎی در ﺣــﺎل ﺗﻮﺳــﻌﻪاز ﺟﻤﻠــﻪدرﻛــﺸﻮرﻣــﺎ ﭼﺸﻤﮕﻴﺮﺗﺮ اﺳﺖ، ﭼﻨﺎن ﻛﻪدر ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ ﺣﺪود 200 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ در دﻧﻴﺎ و ﺑﺎﻟﻎ ﺑﺮ3 ﻣﻴﻠﻴﻮن ﻧﻔﺮ دراﻳـﺮان ﺑـﻪاﻳـﻦ ﺑﻴﻤـﺎری ﻣﺒـﺘﻼ ﻫـﺴﺘﻨﺪ.

ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن ﺑﻪدﻳﺎﺑﺖ ﺑﻴﺶ از دﻳﮕﺮان درﻣﻌﺮض ﺧﻄـﺮ ﺑـﺮوزﻋﻮارﺿـﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ اﺧﺘﻼﻻت ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ، ﺣﻤﻼت ﻗﻠﺒﻲ ﻋﺮوﻗﻲ، ﻗﻄﻊ ﭘﺎ و ﻳﺎ ﻧﺎرﺳـﺎﻳﻲ ﻛﻠﻴﻮی ﻗﺮاردارﻧﺪ. ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت اﺧﻴﺮ ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪﺑﺎرﻋﺎﻳـﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ ﻏﺬاﻳﻲﺳﺎﻟﻢ (اﻋﺘﺪال درﻣﺼﺮف ﻏﺬا) و داﺷﺘﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﻣﻨﻈﻢ، ﻛﻨﺘﺮل دﻗﻴﻖ ﻗﻨﺪ ﺧﻮن (ﺑﺎ ﻣﺼﺮف داروﻫﺎی ﺧﻮراﻛﻲ و ﻳـﺎ اﻧـﺴﻮﻟﻴﻦ)، ﻓﺸﺎر ﺧـﻮن و ﺳـﻄﺢ ﭼﺮﺑـﻲ ﻫـﺎی ﺧـﻮن، ازﺑـﺮوزﺑـﺴﻴﺎری ازاﻳـﻦ ﻋﻮارض ﺟﻠﻮﮔﻴﺮی ﻣﻲ ﺷﻮد و ﺑﺪﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻴﻤﺎران دﻳﺎﺑﺘﻲ ﻣـﻲﺗﻮاﻧﻨـﺪ ازﻳﻚ زﻧﺪﮔﻲ ﺳﺎﻟﻢ و ﻃﻮل ﻋﻤﺮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪﮔﺮدﻧﺪ. ﻟﺬا درﻛﺸﻮر

ﻣﺎﻫﻤﺎﻧﻨﺪ ﺑﺴﻴﺎری ازﻛﺸﻮرﻫﺎی دﻳﮕﺮﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻫﺎی آﻣﻮزﺷـﻲ ﻣﺒـﺴﻮﻃﻲ ﺑﺮای ارﺗﻘﺎء ﺳﻄﺢ آﮔﺎﻫﻲ آﻓﺮاد ﺟﺎﻣﻌﻪﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺟﻨﺒـﻪﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ دﻳﺎﺑﺖ در ﺣﺎل اﺟﺮاﻫﺴﺘﻨﺪ.

ﻛﺎﻫﺶ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺟـﺴﻤﻲ دردﻫــﻪﻫــﺎی اﺧﻴــﺮ، ﺳـــﺒﺐ ﺷـــﺪه ﺷـــﻤﺎر ﻣﺒﺘﻼﻳﺎن ﺑﻪ دﻳﺎﺑﺖ ﻧـﻮع2 اﻓﺰاﻳﺶ ﻳﺎﺑﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪﺑــﻪاﻳﻨﻜــﻪ ﭼــﺎﻗﻲ ﻣﻬــﻢ ﺗﺮﻳﻦ ﻋﺎﻣﻞ ﻗﺎﺑﻞ اﺻﻼح اﺑـﺘﻼ ﺑـﻪدﻳﺎﺑـﺖ اﺳـﺖ، ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﺟـﺴﻤﻲ و ورزش،روش ﺑﺴﻴﺎرﻛﺎرآﻣﺪی درﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی و درﻣﺎن دﻳﺎﺑﺖ ﻧـﻮع 2 ﺗﻠﻘﻲ ﻣﻲﺷﻮﻧﺪ.  ﻫﻨﮕﺎمﻓﻌﺎﻟﻴﺖ، ﻣﺎﻫﻴﭽﻪﻫﺎ، ﻗﻨـﺪ ﻳـﺎﮔﻠـﻮﻛﺰﺑﻴـﺸﺘﺮی از ﺟﺮﻳـﺎن ﺧـﻮن ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ ﺑﻪﻋﻼوه در اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ، اﻧـﺴﻮﻟﻴن ﺑﻬﺘــﺮ اﺛﺮﻣــﻲﻛﻨــﺪ و درﻧﺘﻴﺠــﻪ، ﻗﻨــﺪ ﻳــﺎ ﮔﻠﻮﻛﺰ ﺑﻪراﺣﺘﻲ واردﺳﻠﻮلﻫﺎی ﻣﺎﻫﻴﭽﻪای ﻣــﻲﺷــﻮد. ﺑﻨــﺎﺑﺮاﻳﻦﻋــﻼوه ﺑــﺮ رﻋﺎﻳــﺖ رژﻳﻢ ﻏﺬاﻳﻲ ﺧﺎص و ﻣـــﺼﺮف ﻣـــﻨﻈﻢ و ﺻـــﺤﻴﺢ داروﻫـــﺎی ﺗﺠﻮﻳﺰ ﺷﺪه، ﻣﻲﺗﻮاﻧﻴﺪ ازروش ﻣﻔﻴﺪ، ﻣﻮﺛﺮ و ﺑﻲﺿﺮردﻳﮕﺮی درﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی و درﻣﺎن دﻳﺎﺑﺖ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻴﺪ. ورزش ﻛـﺮدن و داﺷـﺘﻦ ﻓﻌﺎﻟﻴـﺖ ﺑﺪﻧﻲ ﻣﻨﻈﻢ و ﻣﺴﺘﻤﺮ، ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺗﻮﺻﻴﻪﺑﻪﺑﻴﻤﺎران دﻳﺎﺑﺘﻲ اﺳﺖ.

ﻓﻮاﻳﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺪﻧﻲ ﺑﻪﻃﻮرﻣﻨﻈﻢ ﭼﻴﺴﺖ؟

از ﺟﻤﻠﻪﻓﻮاﻳﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺑﺪﻧﻲ ﻣﻨﻈﻢﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪﻣﻮاردزﻳﺮ اﺷﺎره ﻛﺮد:

-ﻛﺎﻫﺶ وزن

-ﺣﻔـــﻆ وزن در ﺣـــﺪ ﻃﺒﻴﻌﻲ

-ﻛﻨﺘﺮل ﺑﻬﺘﺮ ﻗﻨﺪﺧﻮن

-اﻓﺰاﻳﺶ ﺗﻮاﻧـﺎﻳﻲ ﺑـﺪن دراﺳﺘﻔﺎده ازاﻧﺴﻮﻟﻴﻦ

-ﻛﺎﻫﺶ ﻧﻴﺎز ﺑﻪ ﻣﺼﺮف دارو و ﺗﺰرﻳﻖ اﻧﺴﻮﻟﻴﻦ

-ﺳﻼﻣﺖ دﺳﺘﮕﺎه ﻗﻠﺐ و ﻋﺮوق

-ﻛﺎﻫﺶ ﻓﺸﺎر ﺧﻮن

-ﻛﺎﻫﺶ ﭼﺮﺑﻲ ﻫﺎی ﺧﻮن

-ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻨﺶ ﻫﺎی ﻋﺼﺒﻲ

-آﻣﺎدﮔﻲ ﺑﺪﻧﻲ

-ﺣﻔﻆ اﺳﺘﺤﻜﺎماﺳﺘﺨﻮان ﻫﺎ

-اﻳﺠﺎد ﺷﺎداﺑﻲ و ﻧﺸﺎط

ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻧﺸﺎن داده اﻧﺪ ﻛﻪاﻧﺠـﺎم ﻣـﻨﻈﻢ ﺣﺮﻛـﺎت ورزﺷـﻲ در ﻛﻨـﺎر رﻋﺎﻳﺖ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪﻏﺬاﻳﻲ ﺳﺎﻟﻢ، ﺳﺒﺐ ﭘﻴﺶ ﮔﻴﺮی از ﺑﺮوزﺑﻴﻤﺎری دﻳﺎﺑـﺖ ﻣﻲﺷﻮد. ورزش یکی از سه پایه ی درمان بیماران دیابتی محسوب میشود .

آیا ورزش یک ضرورت است؟

در گذشته زندگی بشر چنان بود که چه در زمان کار و چه در منزل، انجام حرکات بدنی را در برداشت. امروزه با پیشرفت علم و صنعتی شدن شهرها، تحرک افراد در همه گروه های سنی کاهش یافته است، لذا بر ای جبران این کمبود، همه افراد جامعه اعم از زن و مرد، پیر و جوان، سالم و بیمار و ... باید یک برنامه ورزشی منظم داشته باشند.

نقش ورزش در پیش گیری از ابتلا به دیابت چیست؟ مطالعات نشان داده اند که افزایش فعالیت بد نی در پیش گیری از وقوع دیابت در افرادی که در معرض خطر هستند، بسیار موثر است. افرادی که چاق هستند و زندگی کم تحرک دارند یا در بین بستگان آنها افراد دیابتی دیده م یشوند، در معرض خطر ابتلا به دیابت هستند.

تغییر سبک زندگی شامل رعایت برنامه غذایی و انجام فعالیت های بدنی منظم و مستمر از بروز دیابت در این افراد جلوگیری کرده و یا حداقل آن را به تأخیر م یاندازد.

v    ورزش و دیابت نوع 1

انجام ورزش های منظم و مداوم بر ای بیماران مبتلا به دیابت نوع 1بسیار مفید است. اما این بیماران باید با توجه به زمان مصرف وعده های غذایی و تزریق انسولین بهترین زمان ممکن را جهت ورزش کردن انتخاب کنند. چرا که ورزش کردن م ی تواند باعث افت قند خون هنگام ورزش و هم چنین پس از پایان حرکات ورزشی شود. بنابراین برای تأثیر مطلوب ورزش برای سلامت این دسته از بیماران و جلوگیری از افت قندخون احتمالی آن ها موارد زیر پیشنهاد م یشود:

- کنترل قندخون با دستگاه گلوکومتر قبل، حین و بعد از ورزش

به این ترتیب فرد مبتلا به دیابت نوع 1 قادر خواهد بود که با کمک پزشک خود میزان مصرف کربوهیدرات و انسولین تزریقی را تعیین کند.

- معمولاً پیشنهاد می شود در صورتی که قندخون کمتر از 100 میلی گرم بود، بین 15 تا 30 گرم کربوهیدرات مصرف شود  .برای مثال یک عدد سیب متوسط یا نصف موز ، معادل 15 گرم کربوهیدرات محسوب می شوند.

- در صورتی که قندخون بیش از 250 میلی گرم در دسی لیتر باشد بهتر است هیچ گونه حرکت ورزشی انجام نشود.

- ورزش باعث افز ایش جذب انسو لین از اندام شده و در نتیجه نوسانات قندخون تشد ید م ی شود . به هم ین منظور توصیه م ی شود عمده حرکات ورزش ی توسط اندام هایی که انسولین در آنها تزریق نشده است، انجام شود.

ورزش و دیابت نوع 2

در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2، ورزش یکی از عوامل اصلی کنترل قندخون است. تحقیقات نشان داده اند که افزایش فعالیت بد نی نه تنها باعث پیش گیری از بروز دیابت می شود بلکه یکی از ابزارهای درمانی کارآمد در افراد مبتلا به شمار م یآید.

v    نکات مهم

در مورد بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 که انسولین تزریق نمی کنند،مصرف کربوهیدرات اضافی پیش از شروع حرکات ورزش ی معمولاً لازم نیست چرا که افت قندخون در طول ورزش کمتر رخ م یدهد.

ورزش باید جزئی از زندگی روزمره بیماران مبتلا به د یابت به عنوان یکی از روش های اصلی درمان باشد.

اثرات ورزش چیست؟

 

اثرات مثبت و فواید ورزش ازنظر طول اث ر به دو بخش تقسیم می شوند:

اثرات کوتاه مدت : تأثیراتی که در طول ورزش و در عرض 24 ساعت پس از ورزش دیده می شوند.

اثرات دراز مدت : تأثیراتی که در طی روزها، هفته ها و ماه ها پس از ورزش رخ می دهند.

 

اثرات کوتاه مدت

در افراد دیابتی که تحت درمان با انسولین هستند و دیابت آنها کنترل شده است، قندخون در ابتدای ورزش کاهش م ی یاب د. همچنین ممکن است ساعت ها پس از ورزش، شاهد یک افت ثانویه قندخون نیز باشیم که علت آن مصرف شدن ذخایر گلوکز بدن در هنگام ورزش است. در واقع ورزش کردن باعث کاهش میزان نیاز به انسولین می شود.

درصورتی که قندخون فرد دیابتی تحت کنترل نباشد، ورزش کردن باعث افزایش موقتی قند خون می شود. پزشکان معتقدند که افرادی که قند خون 250 میلی گرم دردسی لیتر یا بیشتر دارند ، تا زمان اصلاح قند خون نباید ورزش کنند.

 

اثرات دراز مدت

ورزش کر دن باعث کاهش وزن، افزایش توده عضلانی و کاهش مقاومت به انسولین در سلول ها می شود. تأثیر کلی ورزش بر دیابت نوع 2، بهبود کنترل قندخون و به دنبال آن کاهش نیاز به دارو می باشد . در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2، ورزش باعث بهبود کنترل قندخون و به دنبال آن کاهش نیاز به دارو می شود. همچنین ورزش کردن در همه افراد دیابتی باعث ایجاد حس شادی و نشاط، تعدیل فشار خون و کاهش عوامل خطرساز بیماری های قلبی عروقی می گردد.

 

انتخاب فعالیت بدنی مناسب

نوعی از فعالیت بدنی را انتخاب کنید که به شما شادابی ببخشد، تنها در این صورت است که انگیزه ادامه فعالیت را پیدا می کنید و به طور مرتب آن را ادامه خواهید داد.

انواع مختلف فعالیت های بدنی عبارتند از:

° تحرکات معمول روزانه

° حرکات هوازی (ائروبیک)

° ورزش های قدرتی

° حرکات کششی

تحرکات روزانه :  تحرک داشتن در زندگی روزمره سبب میشود کالری بیشتری بسوزانید. راه های متعدد و متنوعی جهت افزایش تحرک روزانه وجود دارند که به عنوان نمونه رو شهای زیر پیشنهاد م یشوند:

قدم زدن هنگام مکالمه تلفنی

بازی با بچه ها

بلند شدن از جا و عوض کردن کانال تلویزیون به جای استفاده از کنترل

باغبانی در باغچه کوچک منزل (برای مثال وجین کردن علف های هرز)

کمک به اعضای خانواده در تمیز کردن منزل

شستن اتومبیل شخصی به جای رفتن به کارواش

پارک کردن وسیله نقلیه در فاصله دوری از مرکز خرید (اجبار به پیاده روی)

ملاقات حضوری با همکاران در محیط کار به جای استفاده از تلفن و پست الکترونیک

استفاده از پله  ها به جای آسانسور

پیاده روی پس از صرف ناهار

نوعی از فعالیت بدنی را انتخاب کنید که از آن لذت ببرید.

بلند شدن از جا و عوض کردن کانال تلویزیون به جای استفاده از کنترل

باغبانی در باغچه کوچک منزل (برای مثال وجین کردن علف های هرز)

کمک به اعضای خانواده در تمیز کردن منزل

شستن اتومبیل شخصی به جای رفتن به کارواش

پارک کردن وسیله نقلیه در فاصله دوری از مرکز خرید (اجبار به پیاده روی)

ملاقات حضوری با همکاران در محیط کار به جای استفاده از تلفن و پست الکترونیک

استفاده از پل هها به جای آسانسور

پیاده روی پس از صرف ناهار

اگر مدتی طولانی است که ورزش نکرد هاید، ابتدا در مورد نوع و میزان فعالیت بدنی با پزشکتان مشورت کنید.

 

 

حرکات هوازی

ورزش های هوازی، نرمش ها و حرکاتی هستند که تعداد زیادی از عضلات را تحت تأثیر قرار د اده و باعث افزایش تعداد ضربان قلب می شوند. انجام این حرکات ورزشی به مدت 30 دقیقه و در بیشتر روزهای هفته فواید بسیار زیادی دارد.

حتی می توانید این زمان 30 دقیقه ای را به چند بخش تقسیم کنید برای مثال پس از هر وعده غذایی به مدت 10 دقیقه قدم بزنید. اگر مد تی طولا نی است که ورزش نکرده اید، ابتدا در مورد افزایش میزان فعالیت بدنی با پزشکتان مشورت کنید. سعی کنید در هر جلسه ورزش ی ابتدا حرکات گرم کننده، سپس حرکات کششی و پس از پایان ورزش حرکات شل کننده انجام دهید. به تدریج مدت زمان ورزش کردن را افزایش ده ید تا نهایتاً به 150 تا 200 دقیقه در هفته برسد.

نمونه هایی از ورز شهای هوازی عبارتند از:

- پیاده روی و دویدن

- پله نوردی (بالا رفتن از پل هها)

- شنا

- رفتن به کلا سهای ایروبیک

- دوچرخه سواری

- بسکتبال، والیبال، فوتبال و...

- اسکیت

ورزش های قدرتی

ورزش هایی هستند که می توانید با استفاده از وزنه های دستی، باندهای لاستیکی و .... 2 تا 3 بار در هفته انجام دهید و عضلات قوی و محکمی داشته باشید.

با انجام این حرکات ، بافت عضلانی بیشتری خواهید داشت و همان طور که می دانید وقتی بافت عضلانی در بدنتان بیشتر از بافت چربی باشد، کالری بیشتری می سوزانید چرا که ماهیچه ها بیشتر از بافت های چربی انرژی مصرف می کنند. این حرکات به شما کمک می کنند تا کارهای سخت روزمره را آسان تر انجام دهید . همچنین باعث افزایش تعادل و هماهنگی عضلات و البته سلامت استخوان های شما میشوند. به راحتی می توانید این حرکات را در منزل، باشگاه بد ن سازی و کلاس های ورزشی انجام دهید . حتماً در مورد اینکه کدام دسته از حرکات این نوع ورزش را انجام دهید با پزشک یا مسئول آموزش دیابت مشورت نمایید.

بهترین ورزش ها برای بیماران مبتلا به دیابت ورزش های هوازی هستند.

حرکات کششی

این نوع حرکات ورز شی سبب افزایش انعطاف پذیری بدن و کاهش تنش عص بی می شوند و انجام آنها قبل

از شروع ورزش سبب گرم شدن بدن گردیده و پس از پایان آن از بروز درد عضلانی جلوگیری می کند. نمونه ای از این ورزش ها عبار ت است از فشار به دیوار، به این ترتیب که مقابل دیوار ایستاده و پاها را کمی از دیوار فاصله دهید، دستها را روی دیوار گذاشته و پیشانی خود را رو ی دست هایتان بگذار ید. یک زانو را خم کرده و

زانوی دیگر را صاف نگه دارید در این حالت 10 ثانیه بمانید و سپس حرکت را با پای دیگر تکرار کنید.

نکات مهم در برنامه ریزی ورزشی کدامند؟

- قبل از شروع هر برنامه ورزش ی در مورد نکات ذیل تامل و با پزشک مشورت نمائید.

° نوع ورزش یا فعالیتی که می خواهید انجام دهید.

° نوع لباسی که قرار است هنگام ورزش کردن بپوشید.

° مواد و وسایلی که باید همراه داشته باشید.

° روزها و دفعاتی که قصد دارید ورزش کنید.

° مدت زمان هر جلسه ورزش.

° نوع و زمان حرکات گرم کننده و سرد کننده در ابتدا و انتهای ورزش.

° پیش بینی های لازم از قبیل انتخاب محل مناسب و روزهایی که هوا جهت بیرون رفتن خوب نیست.

درهرجلسه ورزشی، ابتدا حرکات گرم کننده، سپس حرکات کششی و در پایان ورزش، حرکات شل کننده انجام دهید.

 

اقدامات لازم قبل از شروع به ورزش کدامند؟

1. مشورت با پزشک معالج :    به دلیل تأثیر ورزش بر مقدار قندخون، پزشک معالج باید در جریان نوع ورزش و فعالیت های بدنی بیماران دیابتی باشد.

مقدار و دفعات مصرف کربوهیدرات ها قبل و بعد از ورزش جزء موارد بسیار مهمی هستند که پزشک یا مسئول آموزش دیابت به شما یادآوری خواهند کرد.

2. انتخاب ورزش مورد علاقه

3. آماده کردن وسایل ورزشی مناسب و ضروری از قبیل:

- کفش ورزشی مناسب که پا کاملاً در آن راحت باشد، در غیر این صورت احتمال آسیب به پاها وجود دارد.

- جوراب ورزشی نخی

- لباس ورزشی مناسب

- دو حبه قند یا شکلات و آب نبات شیرین و یا آب میوه هایی مثل پرتقال در حدود 1 لیوان

4. مصرف یک میان وعده سبک مثل یک عدد میوه یا یک ساندویچ پنیر.

5. بررسی میزان قندخون قبل از انجام فعالیت های ورزشی در صورتی که قندخون زیر 100 میلی گرم در دسی لیتر بود، یک میان وعده سبک میل نمایید. در صورتی که قندخون بیش از 250 میلی گرم در دسی لیتر بود، ورزش سنگین نکنید چراکه فعالیت ورزشی در این حالت سبب افزایش قندخون می شود. به طور کلی در افرادی که قندخون کنترل شده ندارند، انجام ورزش سنگین موجب افزایش بیشتر قندخون می شودزیرا بدون وجود انسولین کافی در بدن، در عضله ای که در حال ورزش است، مصرف قند افزایش پیدا نمی کند. به علاوه تولید قند در کبد بالاتر رفته و وضعیت دیابت بیمار بدتر خواهد شد.

6. وارسی پاها قبل و بعد از ورزش کردن

نکات مهم هنگام ورزش کردن کدامند؟

- سعی کنید قبل از انجام ورزش حرکات گر مکننده انجام دهید.

- بهتر است ش روع آهسته داشته باشید و به تدریج زمان و شدت حرکت ورزشی را افزایش دهید.

- درصورتی که علائم افت قندخون (لرزش، عرق کردن، تپش قلب و....) به وجود آمد، از مواد شیرینی که همراه دارید (حبه های قند، شکلات یا آ بنبات، آب میوه شیرین) میل کنید.

- سعی کنید در حین ورزش آب و مایعات غیرقندی بنوشید.

- درصورت احساس درد در قفسه سینه، حرکت بدنی یا ورزش را متوقف کرده و بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید.

بهترین زمان ورزش چه موقع است؟

توصیه می شود ورزش را روزانه در ساعات معین و به طور مستمر انجام دهید. به خصوص بیماران دیابتی نوع 1 بهتر است با توجه به زمان مصرف وعده غذایی یا میان وعده و زمان تزریق انسولین خود وقت مناسبی را جهت ورزش کردن انتخاب کنند. برای مثال بعد از میان وعده عصر و قبل از وعده شام زمان خوبی برای ورزش کردن است.

اهمیت تکرار حرکات ورزشی چیست ؟

بیشترین اثر ورزش برسلامت افراد دیابتی هنگامی است که برنامه ورزشی مرتب، مکرر و طولان یمدت داشته باشند.

حداقل سه بار در هفته، ورزشی را که دوست دارید و از آن لذت می برید انجام دهید . معمولاً انتخاب ورزش مورد علاقه باعث می شود که دفعات انجام حرکات ورزشی در طول هفته بیشتر و بیشتر شود . تکرار حرکات ورزشی برای 5 روز در هفته تأثیر فوق العاده ای خواهد داش ت. توصیه م ی شود که فاصله ب ین جلسات ورزشی از 48 ساعت بیشتر نشود.

مدت زمان انجام ورزش

یک جلسه ورزشی منطقی برای بیماران دیابتی شامل 10 دقیقه حرکات گرم کننده و به دنبال آن 20 دقیقه ورزش ایروبیک سبک می باشد. ممکن است بخواهید زمان جلسات ورزشی خود را طولانی تر کنید، در این صورت باید به تدریج زمان را افزایش دهید و کاملاً مراقب علائم افت قند خون خود باشید. ضمناً توصیه می شود قبل از افزایش زمان ورزش خود حتماً با پزشکتان مشورت نمایید. پیاده روی ورزش انتخابی در دیابت پیاده روی؛ یکی از ارزان ترین، مؤثرترین و آسان ترین ورزش هاست. برای پیاده روی باید یک برنامه منظم طراحی کرده و به موارد زیر دقت کنید:

- هنگام پیاده روی جوراب نخی و کفش مناسب بپوشید.

- لباس مناسب با فصل بپوشید.

- در محلی مناسب و با نورکافی پیاده روی کنید

- با یک دوست یا یک گروه از افراد برای پیاده روی بیرون بروید.

- برنامه پیاده روی خود را به 3 قسمت تقسیم کنید . 5 دقیقه آهسته قدم بزنید، به تدریج سرعت خود را افزایش دهید و در پایان بدن خود را به تدریج سرد کنید یعنی در طول 5 دقیقه آخر، سرعت خود را کم کنید.

- حداقل 3 بار در هفته پیاده روی کنید.

- برای اجتناب از آسیب عضلات و مفاصل، ورزش را به تدریج افزایش دهید.

- هرچه بیشتر پیاد هروی کنید، احساس بهتری خواهید داشت.

- مراقب بروز علائم افت قندخون باشید.

ورزش و عوارض دیابت

هیپوگلیسمی

برای به کار انداختن ماهیچه ها نیاز به انرژی داریم . این انرژی از راه مصرف قند و سپس چربی به دست می آید. قند از جمله موادی است که در سلول های ماهیچه ای بدن مورد استفاده قرار می گیرد. در فرد سالم هنگام ورزش و فعالیت بدنی ، تولید و ترشح انسولین در لوزالمعده به طور خودکار کم می شود و در واقع میزان انسولین خون کاهش می یابد. بنابراین یک فرد سالم هنگام فعالیت بدنی دچار کاهش قندخون نمی گردد. این یک دفاع طبیعی است که در افراد دیابتی وجود ندارد و ممکن است این فرد پس از فعالیت شدید بدنی دچار افت قندخون گردد. بنابراین اگر فرد دیابتی که انسولین تزریق می کند، بیش از حد لازم به فعالیت بدنی بپردازد، عضلات بدن مقدار قابل ملاحظه ای قند می سوزانند و فرد دچار افت قندخون م یشود.

علائم مهم هنگام افت قندخون عبارتند از:

- لرزش، تعریق، تپش قلب، رنگ پریدگی، اختلال در بیان، سستی زانوها

3 حبه قند را در - در صورت مشاهده علائم افت قندخون حتماً 6 نصف لیوان آب حل نموده و میل کنید و یا در صورت عدم دسترسی شکلات یا مواد شیرینی را که همراه دارید مصرف نمایید.

هیپرگلیسمی

درصورتی که دیابت به خوبی کنترل نشده باشد و قندخون بیش از 250 میلی گرم در دسی لیتر باشد، ورزش کردن قندخون را بالا می برد. در چنین مواقعی قبل از شروع برنامه ورزشی باید با پزشک معالج خود مشورت کرده تا در مقدار دارو و برنامه غذایی شما تجدید نظر شود.

آسیب عروق شبکیه چشم

در افراد دیابتی که در عروق شبکیه چشم خود اختلال دارند، ورزش ها و فعالیت هایی که فشار داخل چشم را بالا می برند (ورزش هایی که با زور زدن شدید همراه هستند )، مثل وزنه برداری و یا بلند کردن وزنه های سنگین ممکن است سبب خونریزی شوند بنابراین انجام این گونه حرکات ممنوع م یباشد. پیاده روی و شناجزء ورزش های پیشنهادی در این افراد هستند. در طی تحقیقات بعمل آمده محمدرضا بنیادی با موضوع اثر ورزش منظم شنا بر سایتوکاینهای پیش التهابی و ضد التهابی در رتهای سالم و دیابتی که در نشریه ی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز به چاپ رسیده است (خرداد و تیر 1389) لازم میدانم تا مختصری به آن اشاره کنم :

ورزشهای منظم مثل شنا ی منظم و تردمیل اثرات متفاوتی نسبت به ورزش های حاد نظیر : ماراتون و  ورزش های استرنوئیدی سخت و بی هوازی دارند . ورزش منظم اثر محافظتی علیه بیماری های مزمن نظیر بیماریهای قلبی و عروقی ، دیابت و چاقی دارد .

این نوع ورزش ضمن مهار سایتوکاینهای پیش التهابی ، میتواند سایتوکاینهای ضد التهابی را افزایش دهد در حالی که ورزش های فیزیکی حاد و بیهوازی سایتوکاینهای پیش التهابی را بالا برده و اثرات سوئی بر بدن و سیستم ایمنی میگذارد . ورزش سترنوئیدی حاد مقادیر خونی TNF-α   و IL-6  را بالا میبرد در حالیکه ورزش منظم از این قائده مستثنی است . انجام ورزش منظم TNF-α  را کاهش داده و  IL-6 را افزایش میدهد و با افزایش ظرفیت سیستم ایمنی ، استرس را کاهش می دهد .

سایتوکاینهای TNF-α   و IL-1β  جزو سایتوکاینهای پیش التهابی هستند .  TNF-α توسط بافت چربی و لیپو پلیساکاریدهای میکروارگانیسم های پاتوژن القاء شده تولید میشود و همچنین این سایتو کاین با مقاومت انسولینی همراه بوده و آترواسکلروز را افزایش میدهد .

IL-1β  نیز یک سایتوکاین پیش التهابی بوده و در آزردگی و التهابات بافتی و استرسها افزایش می یابد . باعث جذب گلوکز خون میشود .

 

آسیب اعصاب محیطی

در صورت آسیب د یدگی اعصاب محیطی در اثر بیماری دیابت، مشکلاتی در حس درد و لامسه بیمار به وجود می آید که ابتدا در اندام تحتانی دیده می شود. این افراد به علت تخر یب رشته ها ی عصبی انتهایی در پای خود هیچ گونه درد ناشی از زخم یا تاول را حس نمی کنند، به همین علت ممکن است با انجام حرکات ورزشی

زخم و مشکلاتی در پای آنها ایجاد شود. توصیه می شود ضمن پوشیدن جوراب های نرم و نخی و کفش های

راحت با اندازه مناسب در هنگام ورزش به پای خود فشار نیاورند و پس از پایان ورزش پاهای خود را از نظر وجود بریدگی، زخم، قرمزی و التهاب چک کنند. به یاد داشته باشید که از پیاده روی در مسافت های زیاد که خطر تاول زدن و وارد آمدن آسیب های دیگر به پا ر ا افزایش می دهد، خودداری کنید.

بررسی قلبی پیش از شروع ورزش

 یکی از موارد بس یار مهم جهت پیشگیری از بروز عوارض و صدمات احتما لی به دنبال ورزش این است که به آهستگ ی حرکات را شروع ک نیم و به تدر یج شدت و زمان انجام ورزش را افز ایش دهیم. توصیه م ی شود بیماران مبتلا به بیماری ها ی قلبی، پیش از شروع برنامه ورزشی حتما با پزشک خود مشورت نمایند.

 

پس از اتمام ورزش، پاهای بیمار ازنظر وجود بریدگی،

زخم، قرمزی و التهاب بررسی شود .

 

 

 

 

 

یک نمونه از برنامه پیاده روی :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع :

1)       راهنمای دیابت نوع 1 ، فدراسیون جهانی دیابت ، برای وزارت بهداشت و درمان و مرکز مدیریت بیماریها ، مرکز نشر صدرا 1384

2)    برنامه جامع پیشگیری و کنترل دیابت ، وزارت بهداشت و درمان

3)    دیابت و ورزش ، پژوهشکده علوم غدد و متابولیسم ، دکتر باقر لاریجانی

4)    محمدرضا بنیادی وهمکاران ، اثر ورزش منظم شنا بر سایتو کاینهای پیش التهابی و ضد التهابی در رتهای سالم و دیابتی ، مجله دانشگاه علوم پزشکی تبریز ،

5)    ناصر رحیمی و همکاران ،  تاثیر 8 هفته ورزش در آب بر فاکتورهای فیزیولوژیکی منتخب و قند خون بیماران مبتلا به دیابت نوع 2

6)    مرضیه شبان ، ورزش و دیابت ، فصلنامه دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران ، 1371


 
 
 



Clock And Date onLoad and onUnload Example

اوقات شرعی

شنبه, شهریور ۴, ۱۳91